Навуковая школа

    Станаўленне навуковай школы кафедры менеджменту, тэхналогій бізнесу і ўстойлівага развіцця звязана з развіццём лесаэканамічнай навукі ў нашай краіне.

    Вытокі фарміравання лесаэканамічнай школы Беларусі ўзыходзяць да 20-х гг. XX ст. і звязаны з арганізацыяй прафесарам Пераходам У. І. (пасля акадэмікам АН БССР) у 1923 г. у Беларускім дзяржаўным інстытуце сельскай і лясной гаспадаркі (г. Мінск) кафедры эканомікі і статыстыкі лясной гаспадаркі - першай кафедры такога профілю ў б. СССР. Дзякуючы работам прафесара Перахода У. І. (20-60-я гг. XX ст.), Прафесара Касцюковіча Ф. Т. (30-70-я гг. XX ст.), Прафесара Янушка А. Д. (60-е гг. XX ст. - першае дзесяцігоддзе XXI ст.), прафесара Арэшчанка В. Д. (60-80-я гг. XX ст.), а таксама іх вучняў і паслядоўнікаў былі створаны неабходныя ўмовы для развіцця лесаэканамічнай навукі і лесатэхнічнай адукацыі ў Беларусі.

Вячаслаў Іванавіч Пераход (1887-1964).

    Першы беларускі вучоны лесаэканамист, доктар с.-г. навук, прафесар, акадэмік НАН Беларусі (1950), які заклаў аснову развіцця лесагаспадарчай навукі і адукацыі ў нашай краіне. Нарадзіўся У. І. Пераход 28 студзеня 1887 г. у памежным з Аўстрыяй пасадзе Рахов (цяпер - Кельцкаае ваяводства, Польшча) у сям'і вясковага настаўніка, беларуса па паходжанні родам з Мінскай губерні.

    Жыццё і лёс В. І. Перахода былі вельмі разнастайнымі. У 1906-1911 гг. ён вучыўся на лясным аддзяленні Нова-Александрыйскага інстытута сельскай гаспадаркі і лесаводства у Пулавы (Польшча), у 1911-1919 гг. выкладаў у навучальных установах Пскова, Кастрамы, Ветлугі. З 1920 г. стаў прафесарам шэрагу вышэйшых навучальных устаноў, а ў 1923 г. быў зацверджаны ў званні прафесара дзяржаўным вучоным саветам (г. Масква).

    У 1925-1927 гг. працаваў у Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў Горках, у 1928-1930 гг. - прафесарам у Свярдлоўску і Казані. У 1931-1936 гг. У. І. Пераход працягваў працоўную дзейнасць у Беларускім лесатэхнічным інстытуце ў г. Гомелі, у 1936-1944 гг. быў прафесарам Кіеўскага і Бранскага інстытутаў лясной гаспадаркі. З 1949-1953 гг. быў дырэктар Навукова-даследчага інстытута лесу Акадэміі навук Беларускай ССР.

    Асноўныя навуковыя працы У. І. Перахода: «Асновы сучаснага лесаводства» (1914); «Лясная эканоміка: эканамічнае вучэнне пра лес» (1919); «Тэорыя лясной гаспадаркі. Курс агульнай лесаэканомікі»(1922); «Тэорыя лясной гаспадаркі. Курс лясной эканомікі са статыстыкай »(1924); «Лясы і лясная гаспадарка БССР (1925); «Асновы эканомікі лесаводства» (1957); «Эканамічная геаграфія лясоў БССР» (1958) і інш. Усяго У. І. Пераход апублікаваў звыш 135 навуковых прац і артыкулаў.

    У. І. Пераход стварыў эканамічнае вучэнне пра лес, якое атрымала шырокае прызнанне, прапанаваў метад геаграфічнага профілю для вывучэння лясной гаспадаркі і метад вызначэння эфектыўнасці лесагаспадарчых мерапрыемстваў, склаў першыя лясныя таксы. Некаторыя з яго прац згадваліся ў замежнай лясной літаратуры. За навуковыя дасягненні ён быў узнагароджаны ордэнам Леніна, ордэнам «Знак Пашаны» і медалямі.

Фёдар Трафімавіч Касцюковіч (1902-1994).

    У 2012 г. споўнілася 110 гадоў з дня нараджэння вядомага вучонага, доктара с.-г. навук, прафесара Касцюковіча Ф. Т. З яго імем звязана станаўленне і развіццё вышэйшай лесатэхнічнай адукацыі і навукі ў Беларусі.

    Ф. Т. Касцюковіч нарадзіўся 1 сакавіка 1902 года ў в. Боркі Барысаўскага павета ў шматдзетнай сялянскай сям'і. Пасля заканчэння школы вучыўся ў Барысаўскім педагагічным тэхнікуме, які не змог скончыць у сувязі з накіраваннем на працу па лініі ВЛКСМ.

    У 1924-1928 гг. Ф. Т. Касцюковіч вучыўся ў Мінскім інстытуце сельскай і лясной гаспадаркі, пасля заканчэння якога паступіў у аспірантуру Ленінградскай ЛТА. Пасля абароны дысертацыі працаваў у БелНДІЛГ ў г. Гомелі сумесна з такімі навукоўцамі, як В. І. Пераход, Ф. П. Маісеенка.

    У 1938 г. Ф. Т. Касцюковіч накіраваны для працы ва ВНІІІЛМ, г. Пушкіна Маскоўскай вобласці. Там прайшло яго канчатковае станаўленне як вучонага ў галіне эканомікі лясной гаспадаркі. У гады вайны змагаўся на франтах, дэмабілізаваўся з войска ў званні маёра і стаў працаваць старэйшым навуковым супрацоўнікам, а ў 1948 г. быў прызначаны дырэктарам БелНИИЛХ. У 1953-1960 гг. узначальваў Беларускі лесатэхнічны інстытут у г. Мінску (БЛТИ). Дзякуючы намаганням вучонага быў адменены перанос БЛТИ ў г. Маладзечна (1960), што варта было яму пасады. Пасля ён працаваў загадчыкам кафедры ў Інстытуце народнай гаспадаркі г. Мінска.

    У 1966 г. Ф. Т. Касцюковіч паспяхова абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара сельскагаспадарчых навук, а ў 1967 г. яму прысвоена званне прафесара. Асноўнымі навуковымі працамі вучонага з'яўляюцца: «Лясная гаспадарка БССР і яго развіццё» (1936); «Методыка складання гадавога плана лесагаспадарчага прадпрыемства» (1939); «Методыка вызначэння эканамічнай эфектыўнасці затрат у лесагаспадарчай вытворчасці» (1960); «Пытанні эканомікі і планавання лесагаспадарчай вытворчасці» (1960); «Аснова сацыялістычнай лесагаспадарчай вытворчасці» (1962). У сваіх навуковых работах вучоны крытычна абагульніў вопыт развіцця лясной гаспадаркі Беларусі ў савецкі перыяд, распрацаваў і абгрунтаваў спосаб эканамічнай ацэнкі лясоў па аднаўленчаму сабекошту, паказаў мэтазгоднасць выкарыстання ў планаванні лесагаспадарчай вытворчасці эканамічных крытэрыяў і паказчыкаў.

    Навуковыя даследаванні В. І. Перахода і Ф. Т. Касцюковіча стварылі аснову для фарміравання сучаснай школы навукоўцаў лесаэканамістаў. Сваё арганізацыйнае афармленне лесаэканамічная школа Беларусі атрымлівае ў сярэдзіне 70-х гг. XX ст., Ядром яе сталі навуковыя працы прафесара Янушка А. Д. і супрацоўнікаў кафедры эканомікі і арганізацыі вытворчасці (1967-1993 гг.) БТІ ім. С. М. Кірава: прафесара Золатагорава В. Г., дацэнта Ежа І. І., дацэнта Кузняцовай Т. Ф. і інш.

Анатоль Давыдавіч Янушка (1930-2008).

    Шырока вядомы і выдатны беларускі навуковец, доктар с.-г. навук, прафесар, заслужаны работнік вышэйшай школы. Нарадзіўся А. Д. Янушка ў сялянскай сям'і 16 студзеня 1930 года ў в. Цялядавічы Капыльскага раёна Мінскай вобласці. Пасля заканчэння школы ў 1949 г. паступіў на лесагаспадарчага факультэт Беларускага лесатэхнічнага інстытута. У 1954 г. А. Д. Янушка з адзнакай скончыў інстытут і працаваў тут жа асістэнтам (1955-1963), а затым дацэнтам (1963-1964) кафедры эканомікі і арганізацыі вытворчасці БЛТИ.

    У 1962 г. Анатоль Давыдовіч Янушка паспяхова абараніў кандыдацкую дысертацыю, а ў 1964 г. - атрымаў вучонае званне дацэнта. У 1964-1967 гг. ён працаваў старшым навуковым супрацоўнікам у Крымскім дзяржаўным запаведніку. У 1967 г. вярнуўся ў Беларусь і ўзначаліў кафедру эканомікі і арганізацыі вытворчасці, а ў 1968-1985 гг. з'яўляўся прарэктарам па навуковай рабоце Беларускага тэхналагічнага інстытута. У 1993-2008 гг. актыўна займаўся навукай і працаваў прафесарам кафедры эканомікі прыродакарыстання і менеджменту Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта.

    Значнай падзеяй у лесаэканамічным жыцці б. СССР стаў выхад у 1972 падручніка А. Д. Янушкі «Эканоміка лясной гаспадаркі», які атрымаў шырокае прызнанне грамадскасці і вытрымаў два выданні (1980, 1985). Акрамя таго, навукоўцам былі выдадзены наступныя найбольш значныя навуковыя работы: «Арганізацыя, планаванне і кіраванне прадпрыемствамі лясной гаспадаркі» (1983); «Лясная гаспадарка Беларусі - гісторыя, эканоміка, праблемы і перспектывы развіцця" (2001); «Эканоміка лясной гаспадаркі» (2004); «Эколага-эканамічныя асновы лесапаляўнічай гаспадаркі» (2006) і інш.

    А. Д. Янушка з'яўляецца аўтарам больш за 460 друкаваных навуковых прац, у тым ліку 10 манаграфій. Ён распрацаваў 3 вынаходніцтвы, стаў аўтарам некалькіх пакаленняў падручнікаў і навучальных дапаможнікаў. Пад кіраўніцтвам вучонага было падрыхтавана больш за 10 кандыдатаў навук. Па яго ініцыятыве пачалі выдавацца «Беларуская лясная газета», часопіс «Лясная і паляўнічая гаспадарка".

    Прафесар Янушка А. Д. з'яўляўся лідэрам лесаэканамічнай навуковай школы Беларусі на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў (аж да смерці ў 2008 г.) і ўнёс самы істотны ўклад у яе развіццё. Пад уплывам ідэй навукоўца адбываецца аб'яднанне яго вучняў і паслядоўнікаў.

    Аляксандр Васільевіч Нявераў.

    Апошнія 20 гадоў у межах беларускай навуковай лесаэканамічнай школы сфармаваўся новы самастойны напрамак - эканоміка ўстойлівага прыродакарыстання, які ўзначальвае доктар эканамічных навук, прафесар Нявераў А. В. 

    Пад яго кіраўніцтвам у 1997 г. створаны савет па абароне дысертацый пры БДТУ. У склад савета ўвайшлі дактары навук, прафесары Бараноўскі С. І., Вараб'ёў І. П., Атрошчанка А. А., Жаліба Б. Н., Кудашоў В. І., Шымава О. С., Панкоў Д. А., Лемяшэўскі І. М. Вучоным сакратаром савета прызначаны кандыдат эканамічных навук, дацэнт Дземідавец В. П. Вялікую ролю ў станаўленні савета па абароне дысертацый пры БДТУ адыгралі А. Д. Янушка, П. А. Вадап'янаў, В. А. Кулажанка, М. М. Санковіч, Л. В. Казлоўская, А. В. Тамашэвіч. За час працы савета паспяхова абараніла свае дысертацыі больш за 30 кандыдатаў і 1 доктар навук, якія папоўнілі шэрагі беларускай лесаэканамічнай і эколага-эканамічнай школы. Актыўная, стваральная роля ў яе далейшым развіцці належыць маладым навукоўцам (Сіняк Н. Г., Лядніцкі А. В., Дземідавец В. П., Барадзеня В. А., Равіно А. В., Сідарава Е. І., Манжынскі С . А., Вадап'янава Т. П., Расоха Е. В., Шышла С. В., Лукашук Н. А. і інш.), якія працягваюць даследаванні праблем ўстойлівага лесакіравання і рэсурсазберажэння.

    Дзякуючы працам і намаганням буйных навукоўцаў Беларусі - прафесара Перахода В. І., прафесара Касцюковіча Ф. Т., прафесара Янушкі А. Д., прафесара Арэшчанка В. Д., прафесара Няверава А.В. - былі створаны спрыяльныя ўмовы для фарміравання і развіцця айчыннай навуковай лесоэкономической школы. Выбітная ролю ў яе стварэнні належыць А. Д. Янушка. Прадстаўнікі дадзенай школы ўнеслі істотны ўклад у развіццё лесагаспадарчай навукі і адукацыі, а таксама ў распрацоўку найважнейшых нарматыўна-прававых дакументаў, якія забяспечваюць устойлівае развіццё лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

    Дзякуючы мэтанакіраванай падрыхтоўцы навукоўцаў вышэйшай кваліфікацыі, пераемнасці пакаленняў у гэтай школы ёсць будучыня!